Ο ΣΤΑΛΙΝ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΣΗΜΙΤΙΣΜΟΣ

Είναι βέβαιο σήμερα ότι ο μέγας τύρρανος του 20ού αιώνα και νεκροθάφτης της Ρωσικής Επανάστασης δεν έτρεφε αρχικώς ή πρωτογενώς ιδιαίτερο φυλετικό μίσος προς την εβραϊκή εθνότητα, της οποίας η παρουσία ήταν σημαντική στην επαναστατική, μετεπαναστατική και σταλινική περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης, μιας και συχνά κατείχε κρίσιμες θέσεις στον κρατικό μηχανισμό, την ιντελλιγκέντσια και το στρατό.

Τουλάχιστον, δεν φαίνεται να είχε κάποια πλεονάζοντα αντισημιτικά αισθήματα, πέρα βέβαια από τις συχνά εμφανιζόμενες ανάμεσα στα λαϊκά στρώματα του καιρού του (και όχι μόνο) σχετικές προκαταλήψεις.
Γιατί, πάνω απ'όλα, δεν πρέπει να ξεχνούμε πως ο Στάλιν ήταν ένας άνθρωπος χωρίς καμμία ιδιαίτερη παιδεία και μόρφωση και αυτός θα ήταν ένας ακόμη λόγος που θα φθονούσε κάποια στιγμή τους ιδιαίτερα μορφωμένους, πολύγλωσσους και με καλλιεργημένους τρόπους Εβραίους που μετείχαν του σταλινικού κρατικού μηχανισμού, καθώς θα τους συνέκρινε με την δική του επιδεικτική αμορφωσιά και άγνοια ακόμα και σε στοιχειώδη ζητήματα πολιτικής θεωρίας, την έλλειψη γνώσης έστω και μίας ξένης γλώσσας και τους άξεστους, ακατέργαστους και λαϊκούς τρόπους συμπεριφοράς του.
Και δεν πρέπει να ξεχνούμε ακόμα βέβαια, πως ο μεγαλύτερος αντίπαλός του, ο Λέων Τρότσκι ήταν εβραϊκής καταγωγής.

Σε κάθε περίπτωση ωστόσο, καχύποπτος από την φύση του απέναντι σε κάθε εθνική μειονότητα, ο Στάλιν δεν μπορούσε παρά να στραφεί και εναντίον της εβραϊκής μειονότητας στην ΕΣΣΔ, παρόλο που δημοσίως κατεδίκαζε σφόδρα (και υποκριτικά) κάθε αντισημιτισμό.

Η καταδιωκτική παράνοιά του έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε να δημιουργήσει και την λεγόμενη "Αυτόνομη Ιουδαϊκή Κοινότητα" (Jewish Autonomous Oblast) κατά το έτος 1934, στην απώτατη εσχατιά της ...Σιβηρίας στα σύνορα με την Κίνα. Έκεί ο Στάλιν σκόπευε να συγκεντρώσει ολοένα περισσότερους Εβραίους της Σοβιετικής Ένωσης, ούτως ώστε να μπορεί να τους ελέγχει και μάλιστα σε όσο το δυνατόν πιο απομεμακρυσμένο σημείο από την καρδιά των σοβιετικών εξελίξεων, που ήταν βέβαια η Ευρωπαϊκή Ρωσσία και οι πέριξ αυτής συνάλληλες "σοβιετικές δημοκρατίες".

Το όλο σχέδιο βέβαια παρουσιάστηκε εξαιρετικά εξωραϊσμένο, μιας και υπετίθετο ότι οι Εβραίοι θα αποκτούσαν για πρώτη φορά μια αυτόνομη σοσιαλιστική "πατρίδα" με κέντρο την πόλη του Birobidzhan στην περιοχή, ένα είδος Σοβιετικής Σιών με λίγα λόγια, στην οποία προεκρίνετο ωστόσο σαφώς η χρήση της yiddish γλώσσας και κουλτούρας έναντι της κλασσικής εβραϊκής.
Ο λόγος γι' αυτό ήταν πως οι Σοβιετικοί ηγέτες της εποχής θεωρούσαν την δεύτερη ως "σήμα κατατεθέν" της εβραϊκής μπουρζουαζίας και του σιωνισμού, ενώ αντίθετα, η yiddish κουλτούρα, ήταν σύμφωνα με την απλοποιημένη σκέψη τους, η κουλτούρα του εβραϊκού προλεταριάτου, η οποία και έπρεπε να κυριαρχήσει ανάμεσα στους Εβραίους τόσο της Σοβιετικής Ένωσης όσο και της διασποράς και της Παλαιστίνης.

Το όλο σχέδιο βέβαια δεν ήταν παρά μια οικτρή καρικατούρα "αυτονομίας" μιας και η εβραϊκή κοινότητα στην ουσία θα εγκλειόταν σε ένα σιβηριανό στρατόπεδο συγκέντρωσης (χωρίς να είναι γκουλάγκ βέβαια και έχοντας, πράγματι, πλήρη πολιτική και πολιτιστική ζωή έστω και κατευθυνόμενες) , και θα απομονωνόταν από την σοβιετική ζωή.

Τηρουμένων των αναλογιών η όλη σκέψη δεν διαφέρει και πολύ από το "Σχέδιο της Μαδαγασκάρης" των ναζί, οι οποίοι σκοπεύαν βάσει αυτού να εκτοπίσουν τον εβραϊκό πληθυσμό της Ευρώπης στην ...Μαδαγασκάρη! Ιδέα που εγκαταλείφθηκε μετά την Μάχη της Βρεττανίας που δεν απέβη ευνοϊκή για τους ναζί.

Παρ'όλ' αυτά όμως, δεν μπορεί να πει κάποιος ότι παρουσιάστηκαν ισχυρά κρούσματα αντισημιτισμού κατά την δεκαετία του 30 στην Σοβιετική Ένωση, έστω και αν οι "μεγάλες εκκαθαρίσεις" του Στάλιν ευρίσκονταν εν πλήρη εξελίξει κατά τα έτη 1937-38.

Η μεγάλη αντισημιτική υστερία ανάμεσα στα κορυφαία στελέχη του σοβιετικού μηχανισμού και τον Στάλιν άρχισε να εκδηλώνεται με την δημιουργία του κράτους του Ισραήλ, έστω και αν οι Σοβιετικοί συνέβαλαν στον στρατιωτικό εξοπλισμό του νεοεμφανιζόμενου σιωνιστικού κράτους στην περιοχή της Παλαιστίνης και ο ίδιος ο Στάλιν ενεθάρρυνε τον σχηματισμό του.
Παρ'όλ' αυτά όμως, οι ελπίδες του ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να αποβεί ένα είδος "δορυφόρου" για λογαριασμό της Σοβιετικής Ένωσης στην περιοχή δεν ευοδώθηκαν, ενώ ο πανικός του μπροστά σε ένα πλήθος χιλιάδων Εβραίων της Μόσχας που αποθέωναν την Γκόλντα Μέιρ, την πρώτη πρέσβη τότε του Ισραήλ στην Σοβιετική Ένωση, καθώς επισκέπτετο μια εβραϊκή συναγωγή κατά την ημέρα του Γιομ Κιππούρ το 1948 , ήταν κάτι περισσότερο από μεγάλος.

Η αρχή της αντισημιτικής σταλινικής παράνοιας είχε ήδη γίνει, μιας και ο τύρρανος κατά τη συνήθειά του να απλοποιεί και να ευτελίζει κάθε πολιτική θεωρία και κίνηση των μαζών, θεώρησε ότι οι Εβραίοι της Σοβιετικής Ένωσης έβλεπαν στον σιωνισμό και το νεόδμητο κράτος του Ισραήλ τους "ελευθερωτές" τους.

Για τον Στάλιν, κάθε Εβραίος στο εξής θα ήταν και ένας πιθανός σύμμαχος των Αμερικάνων και μια απειλή για την γραφειοκρατική Σοβιετική Ένωση.

Η όλη αντισημιτική καμπάνια και υστερία κλιμακώθηκαν με την διάλυση της Ιουδαϊκής Αντιφασιστικής Επιτροπής το 1948 (που είχε παίξει σπουδαίο ρόλο στην μεγάλη αντιφασιστική νίκη των Σοβιετικών κατά των Ναζί) και την δολοφονία των σημαντικοτέρων στελεχών της, ανάμεσά τους και του μεγάλου Εβραίου ηθοποιού και προέδρου της, Solomon Mikhoels, όπως επίσης και στην ανακάλυψη της περίφημης "συνωμοσίας των γιατρών" το 1953 (χρονιά θανάτου του τυράννου) , ένα εφεύρημα (ή παρανοϊκή έμμονη ιδέα, ή το πιθανότερον και τα δυο μαζί) του κουτοπόνηρου και υπερκαχύποπτου Στάλιν, σύμφωνα με το οποίο διάφοροι γιατροί εβραϊκής καταγωγής δηλητηρίασαν σημαίνοντα στελέχη της σοβιετικής κυβέρνησης, καθώς και άλλους επιφανείς κομμουνιστές και σκόπευαν να δηλητηριάσουν ακόμα περισσότερους, εξυπηρετώντας έτσι τις βλέψεις της διεθνούς μπουρζουαζίας κατά της Σοβιετικής Ένωσης.

Οι μηχανευμένες δίκες, οι εκτελέσεις και οι εκτοπίσεις στα γκουλάγκ πολυαρίθμων Εβραίων που ακολούθησαν, και οι οποίοι εφέροντο ως αναμεμειγμένοι με την υπόθεση με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, αποτέλεσαν την πλέον δραματική κορύφωση του αντισημιτισμού κατά τα χρόνια της ύπαρξης της Σοβιετικής Ένωσης.

Ήταν τόσο χονδροειδώς όμως στημένο αυτό το "παραμύθι" και τόσο κραυγαλέες οι συνισταμένες του, που κατέρρευσε αμέσως μετά τον θάνατο του Στάλιν (που ευτυχώς δεν άργησε) στην αρχή της "χρουστσωφικής" περιόδου.

Αξίζει ακόμα να σημειωθεί πως κατά την περίοδο του εκδηλωμένου αντισημιτισμού στην Σοβιετική Ένωση κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του Στάλιν, τα κέντρα της Ιουδαϊκής Κουλτούρας στην απομεμακρυσμένη εσχατιά του Birobidzhan και της Αυτόνομης Ιουδαϊκής Κοινότητας έκλεισαν, και κάθε στοιχείο yiddish παιδείας, αντικαταστάθηκε από τα σταλινικά κομματικά "εγκόλπια" που, εννοείται, εξευτέλιζαν κάθε έννοια πολιτικής θεωρίας και μαρξισμού.

Η όλη τραγική αντιμετώπιση του εβραϊκού ζητήματος από τον σταλινισμό, αντιμετώπιση που συνίστατο σε μια άνευ προηγουμένου υποκρισία, κουτοπόνηρη διγλωσσία, άναρχες "πολιτικές" σκοπιμότητες σε βάρος και ερήμην του εβραϊκού λαού, και καταλήγοντας στο τέλος στο λαϊκό πανικό και την δεισιδαιμονία, δεν ήταν παρά μια ακόμα ταφόπλακα επί της Μεγάλης Ρωσσικής Επανάστασης και των αρχών της που έθεσε ο νεκροθάφτης της, Στάλιν.

Και θα εκπλήσσει πάντοτε το γεγονός του πώς κατέστη δυνατόν ένας άνθρωπος σαν και αυτόν να αποκτήσει τέτοια εξουσία σε μια χώρα, που στα πρώτα βήματα της επανάστασής της παρουσίασε ό,τι πιο ελπιδοφόρο για την ανθρωπότητα.

Και πράγμα εξαιρετικά αμφίβολο, το αν πρόκειται να παρουσιαστεί ξανά, μετά από δεκαετίες σταλινικής λαίλαπας και καταρράκωσης του λενινιστικού επαναστατικού οράματος.

*Οι δυο αφίσσες σταλινικής εποχής άνωθεν και κάτωθεν του παρόντος κειμένου, προπαγανδίζουν τον εβραϊκό σοσιαλιστικό "παράδεισο" του Birobidzhan.

ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ

Το ζήτημα της εξουσίας βρισκόταν πάντοτε στο κέντρο του στοχασμού των επιφανέστερων αναρχικών θεωρητικών, από τον Πιερ Ζοζέφ Προυντόν μέχρι τον Μάρραιη Μπούκτσιν στις μέρες μας. Άλλωστε σε αυτό εντοπιζόταν και το κλειδί για να κατανοήσει κάποιος καλύτερα την μνημειώδη αντιπαράθεση ανάμεσα στις δυο κύριες τάσεις του εργατικού κινήματος κατά τον 19ο αιώνα, με την πρώτη να εκπροσωπείται ατύπως από τον Μιχαήλ Μπακούνιν και την δεύτερη από τον Καρλ Μαρξ και την Α΄Διεθνή.

Ο Μπακούνιν κατηγόρησε τον Μαρξ ως "εξουσιαστή" και θεώρησε πως η πολιτική στρατηγική της "δικτατορίας του προλεταριάτου" δεν ήταν παρά μια ακόμα παραχώρηση. από τα αριστερά αυτή τη φορά προς το λερναίο τέρας της εξουσίας. Ο Μαρξ από την άλλη, έβλεπε στους αναρχικούς του καιρού του, μια λατρεία του αυθόρμητου η οποία δεν έκρυβε τίποτε άλλο παρά μια μικροαστική αιτίαση που εδώ απλά έπαιρνε την υπέρτατη ριζοσπαστική μορφή της.

Είναι αλήθεια πως ο Μπακούνιν εν σχέσει με τον Μαρξ και τον Ένγκελς είναι ελάχιστος ως θεωρητικός, θα μπορούσε ίσως κανείς να τον εκλάβει ασφαλέστερα ως ένα είδος τυχοδιώκτη ακτιβιστή επαναστάτη που πίστευε ότι τα πιο λεπτά ζητήματα της θεωρίας θα "λύνονταν στο δρόμο και τα οδοφράγματα".

Και όπως όλοι οι κορυφαίοι αναρχικοί, έτσι και αυτός είχε μια τάση να ανάγει την εξουσία σε μια σχεδόν υπεριστορική αρχή και κατάρα, της οποίας το κράτος ήταν ο ουσιωδέστερος φορέας και διεκπεραιωτής της.

Για τους μαρξιστές του 19ου αιώνα, ωστόσο, η εξουσία δεν ήταν "αχρωμάτιστη". Kατέστησαν με πολύ συγκεκριμένο τρόπο σαφή την διαφορά ανάμεσα στην εξουσία ενός αστικού κράτους και ενός εργατικού κράτους που υπερασπίζεται τον εαυτό του από "παλινορθωτικές" ή άλλες επίβουλες τάσεις άλλων αστικών κρατών.

Από ρεαλιστική, ή ακόμα και στοιχειωδώς λογική άποψη είναι αδύνατον να μην δικαιώσει κάποιος τον μαρξισμό εδώ. Πράγματι, θα ήταν παντελώς χιμαιρικό να επαναπαυθεί μια επανάσταση στο "αυθόρμητο" των αυτοδιοικουμένων συμβουλίων, χωρίς μια ισχυρή συγκεντρωτική αρχή από τα πάνω.

Μόνο που αυτό, για τους μαρξιστές θεωρητικούς, θα ήταν κάτι προσωρινό, μια αναπόφευκτη ιστορική αναγκαιότητα της μετάβασης, προτού το κράτος εξαφανιστεί σε μια πανανθρώπινη και παγκόσμια κομμουνιστική κοινωνία.

Οι αναρχικοί από την άλλη, έδειχναν να έχουν αποκτήσει περισσότερο μια εμμονή ψυχολογικής και ιδεοληπτικής φύσης με την λέξη "εξουσία". Και όμως, οι ίδιοι, αναγκαστικά και δυσαπόφευκτα εφάνησαν ιδιαίτερα εξουσιαστικοί όταν ο καιρός και η ιστορία το απαιτούσαν.

Επέρριπταν βαρειές κατάρες σε ο,τιδήποτε το εξουσιαστικό, αναπαράγοντάς το ωστόσο στην καθημερινή πολιτική πρακτική τους με τρόπο πολύ πιο ωμό, και ακόμα σαφώς πιο ατελέσφορο απ' όσο θα μπορούσε να το κάνει ένας ας πούμε κλασσικός μαρξιστής.
Όμως είναι κάτι πέρα από αληθινό πως τα πάντα στη ζωή είναι εξουσία. Η εξουσία, μοιάζει να είναι η ουσία της ύπαρξης, ακόμα και η απλή κίνηση του να υψώσει κάποιος το φλυτζάνι με τον καφέ του για να τον πιει, είναι μια κίνηση εξουσίας.
Και αυτό, για την σκέψη των αναρχικών θα παραμένει εσαεί μια αντίφαση που θα τους βασανίζει , και κάποτε θα τους οδηγεί, από καθαρή αντίδραση ενός ιδεολογικού αυτοεξορκισμού σε υπερεξουσιαστικές συμπεριφορές.

Μονάχα ίσως η μεγαλοφυία του Σαίξπηρ μπόρεσε να λύσει αυτή την αντίφαση ανάμεσα σε εξουσία και το δέον όπως εκπροσωπείται από τη φιγούρα του Πρόσπερου.

Βέβαια, από την άλλη, δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει κάποιος ένα είδος "χιμαιρικού δικαίου" στην κάπως ακατέργαστη αντίληψη των αναρχικών. Σε μια περιοχή που ίσως η διαίσθηση αποδεικνύεται ισχυρότερη της λογικής πειθούς, και η ιστορική εμπειρία, αν μη τι άλλο φαίνεται να τους επιβεβαιώνει όχι όμως και να τους δικαιώνει.

Η καταστολή της εξέγερσης της Κρονστάνδης στα πρώτα χρόνια της νεαρής σοβιετικής εξουσίας, ήταν, και σύμφωνα με τα λεγόμενα ακόμα των επιφανέστερων μπολσεβίκων ηγετών όπως ο Τρότσκυ, κάτι που θα μπορούσε να αποφευχθεί. Θα αρκούσε για αυτό η εισαγωγή της Νέας Οικονομικής Πολιτικής (ΝΕΠ) να είχε επισυμβεί ένα χρόνο νωρίτερα, και ασφαλώς εκ των πραγμάτων δεν θα συνέτρεχε κανένας λόγος εξέγερσης.

Παρ' όλ'αυτά, τα γεγονότα της Κρονστάνδης αντιμετωπίστηκαν με ιδιαίτερη σκληρότητα από τους μπολσεβίκους.
Όχι άδικα, και από μια άποψη ωστόσο πολύ άδικα, η εξέγερση εξελήφθη ως μια υπονόμευση του εργατικού κράτους, και ακόμα, θεωρήθηκε βέβαιο πως η υιοθέτηση των αιτημάτων της δεν θα μπορούσε παρά να οδηγήσει σε ένα ναυάγιο κάθε προσπάθεια για αυθυποστασία της Ρωσίας στα δύσκολα εκείνα χρόνια.
Σίγουρα θα ήταν εξωπραγματικό αν περίμενε κάποιος "ιδανικές" καταστάσεις εν τω μέσω ανηλεούς εμφυλίου πολέμου και χαοτικού λιμού. Καλώς ή κακώς, η (με προσωρινές διαθέσεις) "στρατιωτικοποίηση" της επανάστασης ήταν ο μοναδικός τρόπος για να αντιμετωπιστούν τόσες απειλές από το εσωτερικό και το εξωτερικό.

Όμως για την λογική ενός αναρχικού αυτό δεν έχει καμμιά σημασία. Θέλει να προασπίσει το όραμά του πάση θυσία εν τω μέσω κάθε κατάστασης, όσο αντίξοη και αν αυτή είναι, αδιαφορώντας για κάθε συνέπεια.

Εδώ, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται η "ποιητική φλέβα" του αναρχισμού. Στην σχεδόν μηδενιστική, αυτοκαταστροφική περιθωριοποίηση κάθε "αναγκαιότητας" προς όφελος μιας στιγμιαίας , ριζικότατης και καταλυτικής έκφανσης ενός είδους "πολιτικής ποίησης" στα ανθρώπινα.

Για έναν μπολσεβίκο επαναστάτη η "πανανθρώπινη ποίηση" δεν μπορούσε παρά να είναι κάτι που αφορά τις μελλούμενες γενεές, και στο βαθμό που την προετοίμαζαν πολύ προσεχτικά τα βήματα των προγενεστέρων επαναστατών και εικονοκλαστών.
Για έναν αναρχικό ωστόσο η "ποίηση" είναι ζήτημα του "εδώ και τώρα", χωρίς να έχει σημασία το οποιοδήποτε κόστος στην μακροπρόθεσμη επένδυση που κάνει μια επανάσταση στην "μελλοντική ευτυχία".

Δεν είναι θέμα που μπορεί να λυθεί πάνω σε μια επίπεδη βάση "ρεαλισμού" και "ουτοπίας". Υπάρχει πάντα η ρεαλιστική αναγκαιότητα του "μέλλοντος", υπάρχει ωστόσο και η ατομική αναγκαιότητα του "παρόντος".

Στη διάσταση ατομικού και καθολικού σιγοέβραζε πάντα η αντίθεση αναρχικών και μαρξιστών.

Μια αντίφαση που κατά τα φαινόμενα δεν πρόκειται να τη λύσει οποιαδήποτε διεξοδική ιδεολογική αντιπαράθεση ανάμεσα στους δυο και με όσα επιχειρήματα ανασυρθούν ένθεν και ένθεν (σε αυτό οι μαρξιστές έχουν μάλλον πλεονέκτημα).

Αλλά πρόκειται να λυθεί από την ίδια την Ιστορία αποδίδοντας τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα της ελευθερίας στην ελευθερία.

Εκτός αν αυτή την αντίφαση δεν την λύσει ποτέ η Ιστορία, και είναι καταδικασμένη να λύνεται πάντοτε στην Ποίηση.
Κάτι, που μπορεί να μην δυσαρεστεί (κατά βάθος) έναν αναρχικό, αλλά σίγουρα θα αφήσει ανικανοποίητο έναν μαρξιστή.

Και ο ποιητής, θα είναι καταδικασμένος πάντα και αυτός, σε αυτή την περίπτωση, να μην έχει καν το ρόλο του διαιτητή, αλλά το ρόλο του "θεωρητικού" μιας αναρχίας, όχι πολιτικής αλλά οντολογικής.
Η οποία, διόλου απίθανο μπορεί, εις πείσμα κάθε ιστορικής αναγκαιότητας και νομοτέλειας να γίνει "νόμος" στα ανθρώπινα, ξαφνικά και από το πουθενά.

Από μία και μοναδική στιγμή αφύπνισης του κόσμου έξω από τον κόσμο.

TROTSKY 3

Μια αφελής εικασία που εκφέρεται πάντοτε από αρκετούς όταν συζητείται η πιθανή τύχη της μετεπαναστατικής Ρωσσίας στα χέρια του Τρότσκι και όχι του Στάλιν, μετά τον θάνατο του Λένιν, και στο βαθμό που ο πρώτος κατόρθωνε να κυριαρχήσει στην εξουσία έναντι του δευτέρου, είναι η εξής: η εξουσία είναι αυτή που είναι, διαφθείρει και αλλοτριώνει, συνεπώς και ο Τρότσκι μπορεί να μην ήταν πολύ διαφορετικός από τον Στάλιν αν είχε κατορθώσει να επιβληθεί στην Κ.Ε. του Μπολσεβίκικου κόμματος.

Τίποτε πιο μακριά από την αλήθεια, και όπως πάντα τα υπεραπλουστευμένα "εξισωτικά" σχήματα που κάποτε ενέχουν και κάποιες παράξενες αξιώσεις εφηρμοσμένης εκ των υστέρων δικαιοσύνης στο πεδίο του υποθετικού, αποτυγχάνουν να σχηματοποιήσουν καν εκείνο για το οποίο εκφέρονται σε ομιλία.

Το θέμα δεν είναι "ο Τρότσκι έναντι του Στάλιν", δεν μπορεί να τεθεί σε μια τόσο προσωποπαγή βάση ένα τεράστιο άλμα προς την ελευθερία και την οριστική χειραφέτηση του ανθρώπου από κάθε κοινωνική και οικονομική καταπίεση που επισυνέβη τότε στην ανθρωπότητα και την παγκόσμια Ιστορία.

Το θέμα είναι, θα λέγαμε, η επιθυμία για ολοκλήρωση της επανάστασης σε παγκόσμιο επίπεδο έναντι της συντήρησής της στα εθνικά σύνορα μιας καθυστερημένης χώρας όπως η Ρωσσία του πρώτου ημίσεως του 20ού αιώνα.

Βάσει αυτής της διάκρισης μπορούμε να εξετάσουμε οποιοδήποτε άλλο ερώτημα, ακόμα και το πλέον προσωποπαγές όπως εκείνο που αντιπαραβάλλει "εναλλακτικά" τον Τρότσκι στον Στάλιν, ο οποίος Στάλιν, είναι περισσότερο από αλήθεια πως υπήρξε ο δήμιος του Οκτώβρη πολύ πριν καταστεί και ο δήμιος για πλήθος σοβιετικών πολιτών, μαζί και του εξόριστου Τρότσκι.

Η στάση των αναρχικών είναι φυσικά εδώ πάγια. Ο Τρότσκι ανήκει στους "εξουσιαστές", "θυμηθείτε τον ρόλο του στην Κρονστάνδη", "ήταν μιλιταριστής" κ.λπ. κ.λπ.

Όσο και αν η συναισθηματική φόρτιση των αναρχικών κατά κανόνα αποβαίνει εις βάρος της ενδελεχούς και νηφαλιότερης διερεύνησης της αντικειμενικότητας, και πάνω απ' όλα, της ουσιαστικής διασφάλισης του ρόλου του υποκειμένου στην Ιστορία (όσο λάθος είναι να αναγάγουμε την τύχη της μετεπαναστατικής Ρωσσίας σε προσωπική βεντέττα ανάμεσα σε δυο προσωπικότητες, άλλο τόσο λάθος είναι να εξαφανίσουμε αυτές τις τελευταίες πίσω από ένα γενικό "αντιεξουσιαστικό" σχήμα που αντιμετωπίζει οποιαδήποτε ανάληψη ευθύνης στη συγκρότηση ενός επαναστατικού κράτους, και μάλιστα σε τόσο κρίσιμους καιρούς, σαν, το λιγότερο, δουλειά του διαβόλου), εν τούτοις έχω την εντύπωση πως δεν μπορεί κανείς να απαιτήσει από την αναρχική θεώρηση να δει το πράγμα διαφορετικά.
Με άλλα λόγια, ουκ αν λάβης παρά του ήδη έχοντος (την συγκεκριμένη θεώρηση η οποία αν άλλαζε εδώ θα έπρεπε πιθανώς να σταματήσει η σύνολη ιδεολογία να υφίσταται...).

Ωστόσο, την πιο πάνω ρηχή υποθετική ταύτιση του Τρότσκι με τον Στάλιν σε επίπεδο εξουσίας δεν την κάνουν τόσο οι αναρχικοί (τουλάχιστον με αυτόν τον τρόπο), όσο μάλλον οι πιο μικροαστοί από τους αργόσχολους σχολιαστές της καθημερινότητας και της Ιστορίας.

Όμως εδώ τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά από το "ΠΑΣΟΚ και ΝΔ είναι το ίδιο πράγμα".

Γιατί ακριβώς ομιλούμε για κατακλυσμιαίες δύναμεις της Ιστορίας που αφυπνίστηκαν από τον Οκτώβρη, και ακόμα ποτέ δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η ανθρωπότητα έκανε τότε μόλις τα πρώτα βήματά της σε μια "terra incognita" σε συνθήκες εξαιρετικά ασταθείς και εγκυμονούσες ασύλληπτους κινδύνους ανά πάσα στιγμή...

Η όλη μετωπική διάκριση και διαφοροποίηση ανάμεσα στις δύο εκδοχές της Ιστορίας δεν βρίσκεται στους χαρακτήρες των δύο πρωταγωνιστών της μετα-λενινικής εποχής στην Σοβιετική Ένωση αλλά στις αντιλήψεις και τις ιστορικές ωθήσεις που εξέφραζαν.

Ο Τρότσκι στην ουσία εξέφραζε την κλασσική μπολσεβικική γραμμή και αντίληψη για εδραίωση της επανάστασης σε παγκόσμιο επίπεδο, προειδοποιώντας με άφθαστο αναλυτικό και ρητορικό τρόπο πως η απομόνωση και ο εγκλεισμός της επανάστασης εντός των συνόρων του πρώτου επαναστατικού κράτους στην Ιστορία, αναπόφευκτα θα εξέθρεφε και θα παγίωνε την γραφειοκρατία σε καταλυτική δύναμη πρωτεύουσας εξουσίας και παραμόρφωσης του εργατικού κράτους.

Η ανάλυση του Τρότσκι, κυρίως έτσι όπως εκφαίνεται από τις αριστουργηματικές σελίδες της "Προδομένης Επανάστασής" του, δεν έχει χάσει τίποτε από την αίγλη της έως σήμερα.

Δεν έχει καμμιά σημασία το τι θα συνέβαινε, αν ο Λένιν πάθαινε λίγο αργότερα τα μοιραία εγκεφαλικά επεισόδια και παραλύσεις του, ή αν είχε φροντίσει να αποκλείσει εγκαίρως τον Στάλιν από την διαθήκη του, ή αν ο Τρότσκι φρόντιζε να οργανώσει πραξικόπημα και να καταλάβει την εξουσία προτού η σταλινική συντηρητική φράξια δικτυωθεί στον κομματικό μηχανισμό.

Η Ιστορία δεν λειτουργεί έτσι κι αλλιώς με πιθανότητες και ενδεχόμενα αλλά κάποτε με στυγνές αναγκαιότητες. Στο βαθμό που η επανάσταση απομονωνόταν, είναι περισσότερο από σίγουρο πως η γραφειοκρατία θα εμφανιζόταν ξανά με το "εθνικό" της πρόσωπο, ακόμα και αν οι περιστάσεις ήταν περισσότερο ευνοϊκές , ή είχαμε "κατ'ευχήν" ενδεχόμενα για την μπολσεβικική-λενινική τάση και αντίληψη που εξέφραζε ο Τρότσκι και η Διεθνής Αριστερή Αντιπολίτευση τότε.

Η όλη αντιπαράθεση όπως επίσης και η τραγωδία της Ιστορίας στις συγκεκριμένες εποχές δεν έχουν να κάνουν μόνο με την λυπηρή θέαση της κατάντιας του πρώτου πραγματικού ριζοσπαστικού κράτους στην Ιστορία σε γραφειοκρατική μηχανή αναπαραγωγής μια τυπικής ασιατικού στυλ κάστας στην εξουσία με σκοπό την εθνικά περιχαρακωμένη κυριαρχία και διαιώνισή της σε ένα είδος "επαρχιακής ελίτ του κόσμου".

Έχουν πρωτίστως να κάνουν με τις συνέπειες όλης αυτής της εξέλιξης έτσι όπως κλιμακώθηκε και κορυφώθηκε έως τις ημέρες μας ακόμη.

Αν η "έφοδος στον ουρανό" δεν πραγματώθηκε τότε, και αν έμεινε ένα ανεκπλήρωτο ζήτημα καθ'όλην την διάρκεια του 20ού αιώνα, τότε ίσως είναι η στιγμή να κατανοήσουμε βαθύτερα ΤΙ σημαίνει "έφοδος στον ουρανό" και γιατί οποιαδήποτε "εκκρεμότητα" στη γη μπορεί να την ματαιώσει...

Στο κάτω κάτω η ιστορία κινείται συνεχώς με εκκρεμότητες, η ίδια δεν είναι τίποτε άλλο από μια τεράστια εκκρεμότητα πάνω στους ώμους της ανθρωπότητας που αν και έχουν αρχίσει να γέρνουν από το συσσωρευμένο βάρος της Ιστορίας, εν τούτοις, ανά πάσα στιγμή και προς μεγάλη έκπληξη των εφησυχασμένων μπορούν να τιναχθούν με νεανικό σφρίγος προς τα πάνω και να επαναφέρουν επί τάπητος και εν πραγματικότητι όλα τα άλυτα εκ των μεγίστων αιτημάτων εκείνου του παρελθόντος που εφορμά στο παρόν ως μια ακατανίκητη έλξη του μέλλοντος...

Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΣΤΟ ΙΡΑΝ ΚΑΙ Ο "ΑΡΙΣΤΕΡΟΣ ΠΟΝΤΙΟΠΙΛΑΤΙΣΜΟΣ"

"As the caterpillar chooses the fairest leaves to lay her eggs on, so the priest lays his curse on the fairest joys."
WILLIAM BLAKE "The Marriage of Heaven and Hell"

Δεν ήταν σίγουρα κεραυνός εν αιθρία. Πάντοτε όπου υπάρχουν βαθειές αντιφάσεις σε μια κοινωνία, η εξέγερση είναι αναπόφευκτη. Και μιλάμε φυσικά για μια γενικευμένη αν όχι καθολική εξέγερση που αγκαλιάζει πλατειά στρώματα του ιρανικού λαού, και όχι τους πιο "εύπορους" όπως μερικοί αριστεροί συγκεκριμένων οργανώσεων και τάσεων υποστηρίζουν, προσπαθώντας να πείσουν τον εαυτό τους πρώτα απ'όλα, και επιστρατεύοντας μια μάλλον παλαιοκνιτική αντίληψη.

Ποιο είναι το ζητούμενο στο Ιράν; μα τι άλλο εκτός από το να τσακιστεί το καθεστώς της παρανοϊκής θρησκευτικής αστυνομοκρατίας που τους έχει κάτσει στο σβέρκο εδώ και τριάντα χρόνια.

Μπορεί τότε η ριζοσπαστικοποίηση των ιρανικών μαζών να υιοθέτησε το σιιτικό Ισλάμ του Αγιατολλάχ Χομεϊνί, από καθαρά ψυχολογική αντίδραση προς την διαφθορά και την παρακμή του καθεστώτος του Σάχη, ωστόσο εδώ και πολύ καιρό η όλη αυτή διαδικασία ξετυλίχτηκε στο αντίστροφό της: οι μάζες θέλουν την ανατροπή του ημιπαράφρονος Αχμαντινετζάντ και την διάλυση των ιδιαίτερα μισητών μυστικών υπηρεσιών του.

Το θέμα δεν είναι εδώ αν υπάρχει "δάκτυλος της CIA" όπως τόσο αφελώς και ποντιοπιλατικώς μερικοί αριστεροί αναφέρουν σε μια προσπάθεια να νοιώσουν "συνειδησιακά εντάξει" και ας αιματοκυλίζεται η νεολαία του Ιράν μέρα με την ημέρα...

Ο εχθρός του εχθρού μου στο κάτω κάτω δεν είναι φίλος μου, και δεν είναι λογική αυτή που υπαγορεύει να είναι κάποιος ανεκτικός σε όποιον έχει μπει στο "στόχαστρο" των ΗΠΑ.

Να είναι ανεκτικός ως προς τι ακριβώς; την παράνοια των μουλλάδων, την διαφθορά του κρατικού μηχανισμού, τις γελοιότητες του Αχμαντινετζάντ; σε τι ακριβώς;

Και πώς μπορεί να το απαιτήσει κανείς από τις ιρανικές μάζες αυτό το πράγμα; Δηλαδή πόση μεγαλύτερη ηλιθιότητα μπορεί να εκφρασθεί πέρα από το "για χάρη του ...αντιιμπεριαλισμού, καθήστε στ'αυγά σας Ιρανοί";...

Και εννοείται, πως αυτοί που σκέφτονται έτσι, δεν θα μπορούσαν να ζήσουν ούτε ένα μήνα στο Ιράν του Αχμαντινετζάντ.

Είναι ένα σάπιο, ΗΛΙΘΙΟ καθεστώς, προσβλητικό για κάθε έννοια ανθρώπινης αξιοπρέπειας και πρέπει να ανατραπεί. Τελεία και παύλα.

Και φυσικά να ανατραπεί από τον ιρανικό λαό και μόνο. Ουδείς άλλος έχει το δικαίωμα.

Και ούτε το θέμα είναι εδώ ο Μουσαβί και ο Ραφσαντζανί. Ε, εννοείται πως οι μερίδες εκείνες της ιρανικής αστικής τάξης που ασφυκτιούν κάτω από την θρησκευτική αστυνομοκρατία και δεν μπορούν να "εξαπλωθούν" επενδυτικά περισσότερο, εκφράζονται μέσα από "ρεφορμιστικές" πολιτικές κινήσεις και σχηματισμούς.

Και λοιπόν;

Μα αυτό ακριβώς χρειάζεται το Ιράν αυτή τη στιγμή. Μια ριζοσπαστική αστικοδημοκρατική επανάσταση (το να μιλάμε για σοσιαλιστική επανάσταση στο Ιράν χωρίς να είναι και πλήρως άστοχο, δεν είναι ωστόσο το άμεσα ζητούμενο...).

Και ακόμα έναν νέο ιρανικό "διαφωτισμό". Μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για ένα έθνος που δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτόματα στο μυαλό μας με το Ισλάμ... Ο πολιτισμός του Ιράν υπήρξε μοναδικός στην ανθρωπότητα από πολλές απόψεις και η κουλτούρα αυτής της χώρας υπήρξε ανέκαθεν πολύ σημαντική από τους ποιητές της μέχρι τους σύγχρονους κινηματογραφιστές της.

Και το θέμα ενός "νέου ιρανικού διαφωτισμού", είναι πιθανόν κάτι που πολλοί μπορεί να το προσπεράσουν με "ελαφρά καρδία" όπως και γενικώτερα κάθε είδος "διαφωτισμού".
Είναι ίσως αυτό που ποτέ ο μεγάλος Άγγλος ποιητής William Blake δεν κατάλαβε, όταν απεδοκίμαζε την "πνευματική φτώχεια" του Βολταίρου και του Ρουσσώ. Ότι χωρίς αυτούς τους δύο να έχουν προηγηθεί ο ίδιος ασφαλώς θα είχε καεί σε κάποια πυρά ως αιρετικός...

Θα πρέπει λοιπόν πρώτα το Ιράν να γίνει "Δύση" (τώρα είναι "σχιζοειδής Δύση" αν βέβαια μπορεί να υπάρξει ποτέ "φυσιολογική Δύση") προτού αποφασίσουν οι ιρανικές μάζες να προχωρήσουν παραπέρα. Μα έτσι κι αλλιώς ο Μουσαβί δεν είναι καν το θέμα τους γι αυτές. Μια περιστασιακή αφορμή για να ξεσπάσουν ήταν, και τίποτε περισσότερο.

Συνεπώς , το να ερμηνεύει κανείς την εξέγερση σύμφωνα με τις κινήσεις και τα συμφέροντα που εκφράζει ο Μουσαβί, αυτό είναι η πολυτέλεια των "πτωχών τω πνεύματι" ακόμη...

Ας ευχηθούμε το έθνος του μεγάλου ποιητή Φερντουσί να βρει το δρόμο του πλέον μακριά από μουλλάδες και, σίγουρα, μακριά από υπερατλαντικούς "προστάτες" (όσο είναι δυνατόν).

TROTSKY 2 (Zeitgeist)

Η όλη δεκαετία του 30 υπήρξε μια από τις πλέον σημαντικές και κρίσιμες δεκαετίες του 20ού αιώνα, και από μια άποψη τα γεγονότα και οι εξελίξεις που έλαβαν χώρα σε αυτή καθόρισαν κατά το μεγαλύτερο μέρος του και το υπόλοιπο του αιώνα.

Οι προσπάθειες για την ανάκαμψη από την μεγάλη ύφεση του '29, η επικράτηση του σταλινισμού στην Ρωσία και οι εκκαθαρίσεις της παλιάς μπολσεβίκικης "φρουράς" του '17 που θα βρουν την αποκορύφωσή τους στις δίκες-παρωδία της Μόσχας του 1938, η άνοδος του ναζισμού στην Γερμανία για την οποία μεγάλη ευθύνη έφερε η εγκληματική πολιτική της Κομιντέρν, η Ισπανική Επανάσταση και το άδοξο τέλος της εξ αιτίας των προδοσιών του σταλινικού κομμουνιστικού κόμματος και των άστοχων χειρισμών της ηρωικής C.N.T.-F.A.I., η συνέχεια των καλλιτεχνικών πρωτοπορειών του 20ού αιώνα που έχουν βρει ήδη την ωρίμανσή τους στο σουρρεαλιστικό κίνημα το οποίο ωστόσο σπαράζεται από εσωτερικές αντιθέσεις και διανθίζεται από συχνές τραγελαφικές καταστάσεις στους κόλπους του, κ.λπ., όλα αυτά συνιστούν μια ιδιαίτερα τρικυμιώδη περίοδο κατά την οποία ένα ισχυρό μέλλον έδειχνε συνεχώς να προβάλλει μαζί με την πλέον τερατόμορφη σκιά του. Μια εναντιοδρομία της Ιστορίας στην οποία το βέλτιστο και το χείρον συνυπήρχαν μονίμως, σχεδόν σε κάθε λεπτό των εξελίξεων.

Και μέσα σε όλα αυτά ο Τρότσκυ εξόριστος και απομονωμένος από τις μεγάλες σοβιετικές μάζες προσπαθεί σε έναν "πλανήτη χωρίς διαβατήριο" να συγκροτήσει και να οργανώσει την σε πολύ αντίξοες συνθήκες αναπτυσσόμενη "Διεθνή Αριστερή Αντιπολίτευση".

Κάποτε το πνεύμα της εποχής φαντάζει τουλάχιστον στα δικά μου μάτια ως μοναδικό και από την περιρρέουσα "ατμόσφαιρα" του, έτσι όπως μπορεί κάλλιστα να τη διαγνώσει κάποιος στις περιπέτειες του Τρότσκυ ανά την Ευρώπη έως ότου βρει τελικά καταφύγιο στο Κογιοακάν του Μεξικό.

Από την παλαιά επικράτεια των Μάγιας ο πολύπειρος και πολύπαθος ρώσος επαναστάτης θα βρεθεί ενώπιον ενός κυκεώνα εξελίξεων τόσο στη διεθνή πολιτική σκηνή όσο και στο εσωτερικό της νεοϊδρυθείσης Τετάρτης Διεθνούς και θα οργανώσει σκληρές πολιτικές και ιδεολογικές μάχες εν όψει του επερχομένου παγκοσμίου πολέμου.

Από εκεί, και όντας νομικά ήδη δίγαμος, θα έχει ένα ερωτικό affair με την Μεξικάνα ζωγράφο Frida Kahlo, θα συναντηθεί με τον Αντρέ Μπρετόν με τον οποίο θα συνεργαστεί στη συγγραφή του μανιφέστου που φέρει τον τίτλο "Για μια ανεξάρτητη επαναστατική τέχνη", θα συγκρουστεί με την φράξια των Μπάρναμ και Σάχτμαν στο τροτσκιστικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα των Ηνωμένων Πολιτειών (μια σύγκρουση που θα του επιτρέψει να γράψει μερικές από τις ωραιότερες σελίδες που έχουν γραφεί ποτέ όσον αφορά την υπεράσπιση της χεγκελιανής διαλεκτικής), θα γράψει μερικά από τα σημαντικότερα θεωρητικά κείμενά του, και τέλος, θα πέσει νεκρός από την αξίνα του σταλινικού πράκτορα της Γκε Πε Ου, Ραμόν Μερκαντέρ.

Θα χρειαζόταν πιθανώς η σκηνοθετική μαεστρία και το απαράμιλλο "σασπένς" ενός Άλφρεντ Χίτσκοκ για να αποδοθεί σωστά και στη πλήρη διάστασή της η δεκαετία του 30 σε σχέση αναφοράς με τον παλαίμαχο μπολσεβίκο ηγέτη.

Ένα αστυνομικό θρίλλερ από το οποίο δεν λείπει τίποτα. Κυνηγητά, εκτοπίσεις, εξορίες, διπλοί πράκτορες, υποκλοπές σημαντικών πολιτικών εγγράφων, παρακολουθήσεις, παράξενες ερωμένες, και τέλος, δολοφονίες.

Να είναι άραγε εξ αιτίας αυτής της "ατμόσφαιρας" που ο γνωστός συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων Ζωρζ Σιμενόν επεδίωξε κάποτε να πάρει -και πήρε- συνέντευξη από τον Τρότσκυ;

(συνεχίζεται)

TROTSKY 1 (prelude)

Πιθανώς ο άνθρωπος κλειδί για την κατανόηση όχι μόνο του μεσοπολέμου αλλά και της μεταπολεμικής περιόδου που δεν πρόλαβε ο ίδιος να ζήσει (δολοφονήθηκε ως γνωστόν τον Αύγουστο του 1940 στο Κογιοακάν του Μεξικό από έναν σταλινικό πράκτορα).

Κανείς δεν ξέρει ποια θα ήταν η τύχη της Ευρώπης αν είχε κατορθώσει η φράξια της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης (η επίσημη παγκόσμια τροτσκιστική οργάνωση πριν ιδρυθεί η Τετάρτη Διεθνής το 1938) να κυριαρχήσει στην Σοβιετική Ένωση και να ανατρέψει τελικά τον Στάλιν και το φρικαλέο , αντισοβιετικό στην ουσία του καθεστώς του.

Μπορεί και να μην είχε επέλθει ο Β΄ Παγκόσμιος Πολέμος και να είχε επισυμβεί επανάσταση στη Γερμανία απομονώνοντας εγκαίρως το ναζιστικό κόμμα. Άλλωστε ο τροτσκισμός χαρακτηριζόταν από μια αρχή, καθαρά λενινιστική στην ουσία της: την διαρκή επανάσταση.

Σε αντίθεση με το Στάλιν και την γραφειοκρατική κάστα που κάθησε στο σβέρκο του σοβιετικού λαού για δεκαετίες, ο Τρότσκι έβλεπε την εξάπλωση της επανάστασης σε πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο ως όρο εκ των ουκ άνευ για να μπορέσει να σταθεί ακόμα και μια τοπική-εθνική επανάσταση στα πόδια της.

Η ιστορία φαίνεται να τον δικαιώνει πλήρως από πολλές απόψεις, η δε κληρονομιά του Στάλιν είναι ακόμα ένα βαρύ, άσχημο φορτίο που πρέπει να αποτινάξει από πάνω της κάθε Αριστερά αν θέλει να κατανοεί ουσιωδώς τα γεγονότα με κριτική σκέψη και σε βάθος χρόνου και όχι με ηλίθια συνθηματολογικά τσιτάτα και "ταμπελολογίες".

Μα και οι ίδιες οι "ετικέττες" και οι "ταμπέλες", αναγκαίες βέβαια μέχρι ενός σημείου όταν υπογραμμίζουν υπαρκτές πολιτικές διαφοροποιήσεις και διαστάσεις αντιλήψεων και όχι αφοριστικές περιχαρακώσεις, ποτέ δεν μπόρεσαν να χαρακτηρίσουν και να περιγράψουν τους ανθρώπους ολοσχερώς. Τα ζώα ίσως.

(συνεχίζεται)

Η ΜΙΚΡΟΑΣΤΙΚΗ ΣΗΨΗ ΤΟΥ ΚΚΕ

Η πλήρης απολίθωση ενός γραφειοκρατικού μηχανισμού δεν επισυμβαίνει πάντοτε χωρίς και μια αποθέωση του κωμικού ακόμα και εν μέσω τραγικών γεγονότων.
Το ότι το ΚΚΕ είναι ένα κόμμα χωρίς λόγο ύπαρξης εδώ και πολλά χρόνια, αυτό δύσκολα μπορεί να το αμφισβητήσει κάποιος, στο βαθμό που η κατάρρευση των γραφειοκρατικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης κατά τα τέλη της δεκαετίας του '80 στέρησε πλέον από το "κόμμα του λαού" οποιοδήποτε είδος μαυσωλειακής συναδελφικότητας και αλληλεγγύης στα ξένα...

Μετά από ένα τέτοιο συντελειακό συμβάν το ελάχιστο που θα είχε να κάνει θα ήταν μια αυτοκριτική και επανεξέταση των πραγμάτων του 20ού αιώνα υπό το φως των τότε νέων εξελίξεων. Αλλά φευ, οι διεργασίες της πραγματικής σκέψης φαντάζουν να είναι εκ του περισσού για τον Περισσό, όσο περιττό του είναι εξ άλλου και αυτό το απλό ερωτηματάκι: "τι είναι τελικά κομμουνισμός" και "κάτω πόσο τα σοσιαλφασιστικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης μπορεί να είχαν οποιαδήποτε σχέση με αυτόν".

Εκείνο ωστόσο που δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κάποιος -αν μη τι άλλο σε αυτό το βαθμό- δεν είναι τόσο η πλήρης μετατροπή του ΚΚΕ σε μηχανισμό συνδιαχείρισης και εξωραϊσμού της κλασσικής λεγομένης "αστικής δημοκρατίας" αλλά ο τρόπος που μετέρχεται για να επιτελέσει αυτό το νέο "χρέος" .
Τρόπος που δεν έχει χάσει τίποτε σε ...πείσμα των καιρών από τον αλήστου μνήμης σοσιαλιστικό ρεαλισμό στην έκφραση και τις συκοφαντικές διαστρεβλώσεις των "Δικών της Μόσχας"στην ουσία , άλλων εποχών.

Η "δεκεμβριανή" εξέγερση του περασμένου μήνα στην Ελλάδα στηλιτεύθηκε από τους γραφειοκράτες του Περισσού ως "έργο προβοκατόρων και κουκουλοφόρων" ενώ δεν έλειψαν ακόμα και οι "λογοτεχνικοί" εξωραϊσμοί των ...σωμάτων ασφαλείας στο όνομα της "λαϊκής βάσης" τους μεν, αποσιωπώντας όμως τον ρόλο και την πραγματικότητά τους σε ένα κράτος υπό πλήρη κατάρρευση και διαφθορά και μάλιστα στον απόηχο μιας τέτοιας αποτρόπαιης δολοφονίας.

Αν είναι δυνατόν, δηλαδή.

Όμως είναι λογικό από μια άποψη. Το ΚΚΕ, όπως διαπιστώνεται πλέον ανεμπόδιστα, είναι το κόμμα του 'Ελληνα μικροαστού και αυτού τα συμφέροντα και την ησυχία υπερασπίζεται. Η πολυθρύλητη "εργατική βάση" του ανήκει στη σφαίρα της πολιτικής φαντασίας, ενώ οι πιο χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι μάλλον είναι εκλογικά "παγιδευμένοι" στα δυο μεγάλα κόμματα, και σε μια συνεπακόλουθη χίμαιρα από την οποία μόνο κρίσεις όπως αυτή του περασμένου Δεκέμβρη μπορούν να τους τραβήξουν μακριά.

Το ΚΚΕ είναι πλέον ένας μικροαστικός μηχανισμός (αυτο)συντήρησης ενός μικρού εκλογικού ποσοστού, διαιωνίζοντας αυτή την εκλογική "διάσωση" ως μια μάλλον άσκοπη τελετουργία της οποίας η μόνη σκοπιμότητα μπορεί να βρεθεί στο ένα λειψό χέρι βοηθείας που θα δώσει στο κράτος σε καιρούς κρίσης...

Σαν ένας δορυφόρος που ξεκόλλησε από τη τροχιά του μετά από σοβαρή βλάβη πορεύεται μέσα σε θεία αταραξία στο μεσοαστρικό διάστημα χωρίς καμμιά προοπτική άφιξης σε λειτουργικό περιβάλλον.

Το αεικίνητο του θανάτου κατάφερε τελικά να το πετύχει όχι κάποιος συγγραφέας εν γραπτώ αλλά ένα ελληνικό μετασταλινικό κόμμα εν πλήρη πραγματικότητι.

ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ο σύγχρονος μύθος που θέλει την εποχή των επαναστάσεων να έχει περάσει ανεπιστρεπτί (για αδιευκρίνιστους λόγους πάντα και με μάλλον ανορθολογικές- "φοβικές" αιτιάσεις) φαντάζει να διαβρώνεται ανεπανόρθωτα από την ίδια την πραγματικότητα. Ακόμα και τα "δεκεμβριανά" του περασμένου μήνα στην Ελλάδα έκαναν μια τέτοια άποψη να δείχνει απλά ανόητη και εξωπραγματική. Για παράδειγμα: αν υπήρχε αυτή τη στιγμή ένα κάπως μαζικό επαναστατικό κόμμα, η εξέγερση του περασμένου Δεκέμβρη διόλου απίθανο να έπαιρνε τον χαρακτήρα συνολικής επαναστατικής ρήξης.

Το κατά πόσο διαφέρει μια εξέγερση από μια επανάσταση, και ακόμα, κατά πόσο είναι νομοτελειακό το γεγονός της παρακμής μιας επανάστασης, αυτό είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει την Ιστορία από παλαιά. Για να πάμε όχι μακρύτερα από τον περασμένο αιώνα, η Οκτωβριανή Επανάσταση είναι ένα παράδειγμα μια τέτοιας εσωτερικής αλλοτρίωσης και αλλοίωσης μιας επαναστατικής διαδικασίας, που πραγματικά τρίβει τα μάτια του κανείς αν αναλογιστεί τον δρόμο που πήρε μετά (από τη στιγμή που ο Στάλιν ανέλαβε την εξουσία). Ή για την ακρίβεια αν αναλογιστεί τον δρόμο από τον οποίο εξετράπη κακήν κακώς μεταμορφωνόμενη σε ένα απολυταρχικό αντίθετο του ελευθεριακού κλίματος των τεσσάρων πρώτων ετών της μετεπαναστατικής Ρωσίας (ζήτημα που απασχόλησε και εμένα στη συγγραφή κάποιων ποιημάτων από την ενότητα "Το Θιβέτ και η Κρονστάνδη").

Ο ένας από τους δυο πιο σημαντικούς πρωταγωνιστές του Οκτώβρη, ο Λέων Τρότσκυ υποστηρίζει σε πολλά έργα του πως η σταλινική γραφειοκρατία ήταν το αποτέλεσμα της απομόνωσης της επανάστασης σε μια καθυστερημένη χώρα. Η άποψη αυτή είναι φυσικά ακριβής και η πλέον στοιχειώδης από πολιτική σκοπιά αν θέλει να μιλάει κάποιος σοβαρά για την τύχη της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Η Έμμα Γκόλντμαν από την πλευρά των αναρχικών, υποστηρίζει -"φιλονικώντας" μάλιστα εν γραπτώ με τον Τρότσκυ- ότι η παρακμή του Οκτώβρη ήταν το λογικό αποτέλεσμα του περάσματος όλης της εξουσίας στο μπολσεβίκικο κόμμα και πιο συγκεκριμένα στην Κεντρική Επιτροπή του.
Μια άποψη που σίγουρα δεν μπορεί να την προσπεράσει κανείς τόσο εύκολα. Είναι, πράγματι, πιθανόν η παθογένεια της παρακμής μιας επαναστάσης να εντοπίζεται ήδη από την αρχή μέσα σε αυτή την τελευταία. Ωστόσο είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πως θα επεβίωνε μια μετεπαναστατική Ρωσία μέσα σε ένα χάος εμφυλίου πολέμου, πείνας και καταστροφής χωρίς ένα κάποιο "συγκεντρωτισμό" από τα πάνω. Αυτό, είναι λογικό να το αναρωτηθούμε αν θέλουμε να είμαστε αρκούντως ρεαλιστές στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Είναι τελικά που σε αυτό διαφέρει μια εξέγερση από μια επαναστάση. Η πρώτη από τη φύση της είναι ένα είδος "αιώνιας νεότητας" για την δεύτερη. Το στιγμιαίο και αυθόρμητό της δεν της επιτρέπουν να παρακμάσει ή να γεράσει και να μετατραπεί μέσα από βοναπαρτιστικές διαδικασίες στο αντίθετό της.

Κάποτε καθώς συζητούσα για αυτό το θέμα με έναν αναρχικό μου είπε το εξής ενδιαφέρον: "δεν με ενδιαφέρει η επανάσταση, με νοιάζει μόνο η εξέγερση".
Απόρησα στην αρχή. Η άποψή του μου φάνηκε παράδοξη και μυστηριωδώς αυτοανατρεπτική. Η αλήθεια ειναι ότι είχε ένα σημαντικό δίκιο, έστω και αν αυτό το δίκιο του θα είναι πάντοτε καταδικασμένο από τον ρεαλισμό της Ιστορίας να είναι εξαιρετικά βραχύβιο και μάλλον "φιλολογικό". Ναι μεν, ελπίζει στη "φλόγα" αλλά αποκλείει για τον εαυτό του οποιαδήποτε προοπτική σταθερής "θέρμανσης" από τη φλόγα. Ναι μεν, γλυτώνει από το πιθανώς (και σε κάθε περίπτωση συζητήσιμο) αναπόφευκτο "γήρας" μιας επαναστάσης αλλά κατά κάποιο τρόπο "σκοτώνει" έναν "ζωντανό οργανισμό " προκειμένου να μη γεράσει.

Σίγουρα μια τέτοια άποψη ενέχει στοιχεία ηρωικής αυτοκαταστροφής και ποιητικού μηδενισμού, ωστόσο είναι μια επιλογή: ζήσε για μια στιγμή και μόνον αποκλείοντας οποιοδήποτε μέλλον. Ένας επαναστάτης βέβαια θα σκεφτόταν το αντίθετο: "προετοίμασε το μέλλον".

Δεν έχει νόημα -πιστεύω- να συγκρίνουμε αυτές τις δυο στάσεις μεταξύ τους. Είναι δυο στιγμιότυπα του ίδιου κόσμου στην ανάφλεξή του. Όπως δεν έχει νόημα να αντιπαλεύει κανείς μια εξέγερση ή επανάσταση. Ή θα είχε τόσο νόημα όσο με το να διαφωνεί κάποιος με ένα ορμητικό ποτάμι. Δεν μπορείς να "τσακωθείς" με ένα ποτάμι, το μόνο που μπορείς -αν μη τι άλλο- να κάνεις είναι να το κατανοήσεις.